Tiến Bộ Mới Trong Nghiên Cứu Ung Thư: Vai Trò Của NSE Và CYFRA 21-1

20/11/2026 / 2 / 0

Tìm hiểu vai trò của hai dấu ấn sinh học NSE và CYFRA 21-1 trong đánh giá, theo dõi ung thư phổi, cùng giải pháp xét nghiệm miễn dịch hóa phát quang tự động ZYBIO EXI 1820 do STV Technology cung cấp.

TIẾN BỘ MỚI TRONG NGHIÊN CỨU UNG THƯ: VAI TRÒ CỦA NSE VÀ CYFRA 21-1 TRONG ĐÁNH GIÁ UNG THƯ PHỔI

Những tiến bộ trong nghiên cứu ung thư đang mở ra nhiều hướng tiếp cận mới trong điều trị và theo dõi người bệnh. Bên cạnh các phương pháp điều trị tiên tiến như vaccine ung thư cá nhân hóa, việc ứng dụng các dấu ấn sinh học (Tumor Markers) trong xét nghiệm ngày càng đóng vai trò quan trọng, góp phần cung cấp thêm thông tin phục vụ đánh giá tình trạng bệnh.

Trong lĩnh vực ung thư phổi, NSE và CYFRA 21-1 là hai dấu ấn sinh học được quan tâm, đặc biệt trong hỗ trợ đánh giá và theo dõi ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC) và ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC).

1. Vaccine ung thư cá nhân hóa của Nga: Hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư

Ngày 13/11/2026, VTV đăng tải thông tin về những kết quả bước đầu của vaccine ung thư cá nhân hóa Neooncovac do Nga phát triển. Theo thông tin được công bố, bệnh nhân đầu tiên sử dụng vaccine chưa xuất hiện khối u mới sau khoảng 4 tháng theo dõi, đồng thời các tổn thương di căn được báo cáo đã biến mất.

Neooncovac được phát triển dựa trên công nghệ RNA thông tin (mRNA), với thành phần vaccine được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân. Quá trình phát triển vaccine bắt đầu từ việc thu thập mẫu mô khối u và mô lành, phân tích đặc điểm di truyền nhằm xác định những dấu hiệu đặc trưng của tế bào ung thư. Từ đó, vaccine được thiết kế để kích thích hệ miễn dịch nhận diện và tấn công các tế bào mang đặc điểm bất thường.

Đáng chú ý, theo VTV, bên cạnh ung thư hắc tố da, các nhà khoa học Nga đang nghiên cứu phát triển vaccine cá nhân hóa cho một số loại ung thư khác, trong đó có ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC).

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ kết quả bước đầu trên bệnh nhân ung thư hắc tố với nghiên cứu mở rộng sang ung thư phổi. Hiện chưa thể xem đây là bằng chứng về hiệu quả điều trị ung thư phổi của Neooncovac. Các kết quả trên nhóm bệnh nhân đầu tiên cũng cần được tiếp tục theo dõi và đánh giá trong những nghiên cứu có quy mô lớn hơn.

Những tiến bộ này cho thấy xu hướng ngày càng chú trọng đến đặc điểm sinh học của khối u trong nghiên cứu và điều trị ung thư. Song song với các phương pháp điều trị mới, xét nghiệm dấu ấn sinh học (Tumor Markers) vẫn là một công cụ có giá trị trong việc bổ sung thông tin phục vụ đánh giá và theo dõi người bệnh.

2. Ung thư phổi và vai trò của các dấu ấn sinh học trong xét nghiệm

Ung thư phổi là nhóm bệnh lý ác tính có sự đa dạng về đặc điểm mô bệnh học và sinh học phân tử. Trong thực hành lâm sàng, ung thư phổi thường được phân thành hai nhóm chính:

  • Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC): Chiếm phần lớn các trường hợp ung thư phổi, bao gồm ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào vảy và một số dạng mô bệnh học khác.
  • Ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC): Là nhóm ung thư có đặc điểm sinh học thần kinh nội tiết, thường có tốc độ phát triển và lan rộng nhanh.

Việc xác định chính xác loại ung thư có ý nghĩa quan trọng đối với lựa chọn phương pháp điều trị và theo dõi bệnh nhân.

Bên cạnh chẩn đoán hình ảnh, sinh thiết và mô bệnh học, một số dấu ấn sinh học trong huyết thanh có thể cung cấp thêm thông tin hỗ trợ đánh giá tình trạng bệnh.

Trong số đó, NSE và CYFRA 21-1 là hai marker được quan tâm trong nghiên cứu và thực hành xét nghiệm liên quan đến ung thư phổi.

3. NSE – Dấu ấn sinh học liên quan đến ung thư phổi tế bào nhỏ

NSE (Neuron-Specific Enolase) là enzyme enolase đặc hiệu thần kinh, tham gia vào quá trình chuyển hóa glucose và được tìm thấy với nồng độ đáng kể trong các tế bào thần kinh và một số tế bào có nguồn gốc thần kinh nội tiết.

Trong lĩnh vực ung thư phổi, NSE được quan tâm đặc biệt ở nhóm ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC).

Ý nghĩa của xét nghiệm NSE

Hỗ trợ đánh giá ung thư phổi tế bào nhỏ:

Các nghiên cứu cho thấy nồng độ NSE trong huyết thanh có thể tăng ở một tỷ lệ bệnh nhân ung thư phổi tế bào nhỏ. Do đặc điểm liên quan đến tế bào thần kinh nội tiết, NSE là một trong những dấu ấn sinh học thường được nghiên cứu trong nhóm bệnh lý này.

Hỗ trợ theo dõi diễn biến bệnh:

Ở những bệnh nhân có NSE tăng trước điều trị, việc theo dõi sự thay đổi nồng độ marker qua các lần xét nghiệm có thể cung cấp thêm thông tin về diễn biến bệnh.

Bổ sung thông tin trong đánh giá đáp ứng điều trị:

Sự thay đổi nồng độ NSE theo thời gian có thể được xem xét cùng với kết quả chẩn đoán hình ảnh và tình trạng lâm sàng để đánh giá đáp ứng điều trị.

Cần lưu ý rằng NSE không đặc hiệu tuyệt đối cho ung thư phổi. Hiện tượng tan máu trong mẫu bệnh phẩm có thể làm tăng giả kết quả NSE do enzyme này có trong hồng cầu và tiểu cầu. Vì vậy, chất lượng mẫu và điều kiện tiền phân tích có vai trò quan trọng đối với độ tin cậy của xét nghiệm.

4. CYFRA 21-1 – Dấu ấn sinh học đáng chú ý trong ung thư phổi không tế bào nhỏ

CYFRA 21-1 (Cytokeratin 19 Fragment) là các mảnh phân đoạn hòa tan của Cytokeratin 19, một protein cấu trúc thuộc nhóm cytokeratin có trong tế bào biểu mô.

Khi tế bào biểu mô bị tổn thương và phân hủy, các mảnh cytokeratin có thể được giải phóng vào tuần hoàn. CYFRA 21-1 vì vậy được nghiên cứu như một dấu ấn sinh học trong một số bệnh lý ung thư biểu mô, đặc biệt là ung thư phổi.

Mối liên quan giữa CYFRA 21-1 và ung thư phổi

CYFRA 21-1 có mối liên quan đáng chú ý với ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC), đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào vảy.

Một số nghiên cứu đã ghi nhận nồng độ CYFRA 21-1 có thể liên quan đến đặc điểm mô bệnh học, giai đoạn bệnh và tình trạng tiến triển của ung thư phổi.

Giá trị của xét nghiệm CYFRA 21-1

Hỗ trợ đánh giá tình trạng bệnh:

Nồng độ CYFRA 21-1 có thể tăng ở một số bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ. Kết quả xét nghiệm cung cấp thêm dữ liệu để bác sĩ xem xét trong bối cảnh lâm sàng.

Hỗ trợ đánh giá tiên lượng:

Một số nghiên cứu ghi nhận nồng độ CYFRA 21-1 cao trước điều trị có liên quan đến tiên lượng không thuận lợi ở một số nhóm bệnh nhân NSCLC. Tuy nhiên, mức độ liên quan còn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, phương pháp điều trị và các yếu tố lâm sàng khác.

Hỗ trợ theo dõi sau điều trị:

Việc theo dõi nồng độ CYFRA 21-1 qua các thời điểm có thể bổ sung thông tin về diễn biến bệnh, đặc biệt khi marker này đã tăng trước điều trị.

CYFRA 21-1 không phải marker đặc hiệu tuyệt đối cho ung thư phổi. Một số bệnh lý lành tính, bao gồm bệnh lý phổi và các tình trạng ảnh hưởng đến chức năng thận, cũng có thể tác động đến nồng độ marker.

5. Nghiên cứu khoa học nói gì về NSE và CYFRA 21-1?

Một nghiên cứu của Aiwen Sun và cộng sự, đăng trên tạp chí Laboratory Medicine năm 2023, đã đánh giá vai trò của các dấu ấn sinh học trong việc phân biệt ung thư phổi với các bệnh lý lồng ngực lành tính.

Nghiên cứu bao gồm 322 người tham gia, trong đó có:

  • 180 bệnh nhân ung thư phổi.
  • 142 bệnh nhân mắc các bệnh lý lồng ngực lành tính.

Các marker được khảo sát gồm NSE, CA 125, CA 19-9, SCC và CYFRA 21-1.

Kết quả đáng chú ý:

  • Cả NSE và CYFRA 21-1 đều có mối liên quan có ý nghĩa thống kê với ung thư phổi trong nhóm nghiên cứu.
  • CYFRA 21-1 cho thấy khả năng phân biệt tốt nhất trong số các marker được khảo sát.
  • CYFRA 21-1 cũng ghi nhận sự thay đổi đáng kể sau 6 tháng ở nhóm bệnh nhân được phẫu thuật triệt căn.

Các kết quả này cho thấy tiềm năng ứng dụng của CYFRA 21-1 trong việc bổ sung thông tin hỗ trợ đánh giá và theo dõi bệnh nhân ung thư phổi.

Một tổng quan khoa học khác đăng trên Tumor Biology năm 2023, phân tích 141 nghiên cứu được lựa chọn từ hơn 1.000 tài liệu ban đầu, cũng ghi nhận tiềm năng tiên lượng của CYFRA 21-1 trong ung thư phổi không tế bào nhỏ. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh sự khác biệt giữa thiết kế nghiên cứu, phương pháp phân tích và tiêu chí đánh giá khiến việc chuẩn hóa ứng dụng marker vẫn là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Điều quan trọng: Các nghiên cứu trên không chứng minh NSE hay CYFRA 21-1 có thể được sử dụng độc lập để phát hiện sớm hoặc chẩn đoán xác định ung thư phổi. Kết quả cần được phối hợp với triệu chứng lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, mô bệnh học và các xét nghiệm cần thiết khác.

6. ZYBIO EXI 1820 – Giải pháp xét nghiệm miễn dịch hóa phát quang tự động

Để đáp ứng nhu cầu triển khai các xét nghiệm miễn dịch, hệ thống Zybio EXI 1820 là một giải pháp tự động hóa đáng quan tâm dành cho các phòng xét nghiệm.

Đây là hệ thống xét nghiệm miễn dịch hóa phát quang (CLIA) do Zybio phát triển, ứng dụng công nghệ tách từ và các cơ chế trộn mẫu nhằm hỗ trợ quá trình phản ứng miễn dịch và phân tích mẫu.

Danh mục marker ung thư phổi

Trên hệ thống Zybio EXI 1820, phòng xét nghiệm có thể triển khai hai xét nghiệm marker đáng chú ý trong đánh giá ung thư phổi:

  • NSE: Hỗ trợ đánh giá và theo dõi ung thư phổi tế bào nhỏ.
  • CYFRA 21-1: Hỗ trợ đánh giá và theo dõi ung thư phổi không tế bào nhỏ.

Việc bổ sung hai xét nghiệm này góp phần mở rộng danh mục xét nghiệm miễn dịch, đáp ứng nhu cầu triển khai các xét nghiệm dấu ấn ung thư tại phòng xét nghiệm.

7. STV TECHNOLOGY – Đồng hành cùng phòng xét nghiệm trong triển khai giải pháp miễn dịch

Sự phát triển của các phương pháp điều trị ung thư và nhu cầu theo dõi người bệnh đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực xét nghiệm tại các cơ sở y tế.

Việc đầu tư hệ thống miễn dịch hóa phát quang tự động không chỉ giúp phòng xét nghiệm mở rộng danh mục xét nghiệm mà còn tạo điều kiện triển khai nhiều nhóm marker phục vụ các nhu cầu chuyên môn khác nhau.

Với hệ thống ZYBIO EXI 1820, STV Technology hướng tới cung cấp giải pháp thiết bị xét nghiệm miễn dịch tự động, hỗ trợ các phòng xét nghiệm trong quá trình nâng cấp và phát triển danh mục xét nghiệm.

ZYBIO EXI 1820 – Công suất tối đa 200 test/giờ – Công nghệ CLIA – Tự động hóa xét nghiệm.

📞 Liên hệ STV Technology: 039 722 6667

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. VTV.vn (13/11/2026). Nga công bố kết quả bước đầu về vaccine ung thư cá nhân hóa.
  2. Sun A. (2023). Clinical role of serum tumor markers SCC, NSE, CA 125, CA 19-9, and CYFRA 21-1 in patients with lung cancer. Laboratory Medicine, 54(6), 638–645. DOI: 10.1093/labmed/lmad020.
  3. Prognostic value of blood-based protein biomarkers in non-small cell lung cancer: A critical review and 2008–2022 update. Tumor Biology (2023). PMID: 37927288.
  4. National Cancer Institute (NCI). Tumor Markers – Fact Sheet.

Lưu ý chuyên môn: Các dấu ấn NSE và CYFRA 21-1 có vai trò hỗ trợ đánh giá và theo dõi bệnh nhân ung thư phổi trong những trường hợp phù hợp. Việc diễn giải kết quả cần dựa trên tình trạng lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán khác theo chỉ định của bác sĩ.

 

Bài viết liên quan

Bình luận

Số điện thoại và email của bạn sẽ được bảo mật.